Patronka

Zofia Nałkowska

 

Zofia Nałkowska – żyła w latach 1884 – 1954, 1° voto Rygier, 2° voto Gorzechowska, powieściopisarka, publicystka, autorka dramatów; córka Wacława Nałkowskiego; ukończyła prywatną pensję w Warszawie, następnie studiowała na tajnym Uniwersytecie Latającym jako prozaik debiutowała 1903 opowiadaniem w „Ogniwie”; wraz z pierwszym mężem, pedagogiem i poetą L. Rygierem, mieszkała przez jakiś czas w Kielcach i Krakowie, od 1922 w Warszawie i domu rodzinnym „Górki” pod Wołominem, a także przejściowo pod Wilnem i w Grodnie; 1922 wyszła za mąż po raz drugi za byłego bojownika PPS i dowódcę żandarmerii Legionów J. Jura – Gorzechowskiego, później komendanta Policji Państwowej, z którym rozstała się 1929; brała udział w organizowaniu Związku Zawodowego Literatów Polskich, pracowała w Biurze Propagandy Zagranicznej przy Prezydium Rządu i w Towarzystwie Opieki nad Więźniami; od 1928 wiceprezes polskiego Pen – Club’u (funkcję tę pełniła również po wojnie); współorganizatorka protestów w obronie więźniów politycznych; od 1933 członkini grupy literackiej Przedmieście oraz Polskiej Akademii Literatury;

W czasie okupacji uczestniczyła w podziemnym życiu literackim; posłanka do Krajowej Rady Narodowej; po wyzwoleniu w Krakowie i Łodzi, od 1950 na powrót w Warszawie uczestniczyła w pracach Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich; od 1945 w redakcji „Kuźnicy”; 1947 posłanka do Sejmu Ustawodawczego, 1952 do Sejmu PRL; działaczka Komitetu Obrońców Pokoju; otrzymała m.in. nagrody państwowe 1936 i 1953 oraz Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury 1936; Nałkowska należy do najwybitniejszych prozaików polskich XX w.; w swoich książkach spożytkowała rozległą wiedzę uzyskaną głównie drogą samokształcenia;

W pierwszym okresie twórczości powieści psychologiczno – obyczajowe w poetyce modernistycznej, dot. głównie życia i sytuacji społecznej kobiet, m.in. : „Książę” (1907) , „Rówieśnice” (1909) , „Węże i róże” (1915) oraz nowele „Koteczka czyli białe tulipany” (1909); po odzyskaniu niepodległości poszerzyła zakres zainteresowań o aktualną problematykę społeczno – polityczną, porzucając wybujały indywidualizm i pogłębiając refleksję filozoficzną w powieściach: „Romans Teresy Hennert” (1923), „Chocaus” (1927), „Niebieska miłość” (1928), „Granica” (1935), „Niecierpliwi” (1939), „Węzły życia” (1948, wydanie 2 rozszerzone t. 1 – 2 1950 – 1954 ) o przedwojennej warstwie rządzącej, a także w dramatach, np. „Dom kobiet” (1930); dociekliwością psychologiczną cechują się również „Charaktery” (1922), autobiograficzny „Dom nad łąkami” (1925) oraz opowiadania „Ściany świata” (1931); plonem jej pracy w Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich był tom wstrząsających opowiadań „Medaliony” (1946); ponadto książka biograficzna dla młodzieży „Mój ojciec” (1953), wybór „Charaktery dawne i ostatnie” (1948), zbiór esejów i szkiców „Widzenie bliskie i dalekie” (1957); duże zainteresowanie wzbudziło opublikowanie części jej „Dzienników”: „Dzienniki czasu wojny” (1970), kolejne tomy za lata 1899 – 1905 (1975), 1909 – 1917 (1976), 1918 – 1920 (1980); także m.in. „Pisma wybrane” t. 1- 2 (1956);

Była współautorką scenariusza filmu „Granica” (1938) w reżyserii J. Lejtesa wg własnej powieści; w 1978 powstała II wersja ekranowa tej powieści wg scenariusza J. Hena, w reżyserii J. Rybkowskiego; Nałkowska interesowała się żywo dokonaniami filmowymi, w 1947 opracowała pisemną opinię o scenariuszu filmu „Ostatni etap” (1948) W. Jakubowskiej, a w 1957 wypowiedziała się na temat polskiej szkoły filmowej („Widzenie bliskie i dalekie”).

 

zofia2